 6 listopada 2026 r. Międzynarodowa Unia Nauk Geologicznych (IUGS) oficjalnie ogłosiła listę 100 miejsc o wyjątkowej wartości geologicznej, naukowej i edukacyjnej, wybranych jako globalne punkty odniesienia (IUGS Geological Heritage Sites). Wyboru dokonało 156 ekspertów z 49 państw.
Lista obejmuje stanowiska z 47 krajów. Jedno z nich ma związek z Polską, a konkretnie, z Wydziałem Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie.
Chodzi o Western Gneiss Region – obszar w Norwegii, rozciągający się pomiędzy Bergen a Trondheim. Autorem aplikacji był prof. Simon Cuthbert z kierowanego przez prof. Jaroslaw Majka Zespołu Dynamiki Orogenu w Katedrze Mineralogii, Petrografii i Geochemii AGH.
Naukowcy z zespołu prof. Jaroslaw Majka, między innymi wspomniany prof. Simon Cuthbert, dr Alessia Borghini i dr Katarzyna Walczak, od lat prowadzą badania skał wysokociśnieniowych, formowanych w strefach kolizji kontynentalnych.
Jak wyjaśnia prof. Majka, skały te powstają w wyniku pogrążania skorupy ziemskiej do głębokości przekraczających 100 km w wyniku subdukcji jednej płyty tektonicznej pod drugą. Kontrast wyporności pomiędzy płaszczem ziemskim a poddanym subdukcji fragmentem skorupy powoduje, że część głęboko pogrążonych skał jest ekshumowana do powierzchni.
Western Gneiss Region jest archetypowym obszarem, na którym tego typu skały występują i swoistym, unikatowym laboratorium, dostarczającym wiedzy o procesach fizyko-chemicznych, zachodzących w ekstremalnych warunkach ciśnienia i temperatury (ok. 30 GPa i 800 st. C).
Badania zespołu z polskiej uczelni, oprócz włączenia Western Gneiss Region na listę IUGS, zaowocowały wieloma publikacjami w prestiżowych, międzynarodowych czasopismach naukowych.
Warto dodać, że program IUGS Geological Heritage Sites jest realizowany od 2022 roku, gdy ogłoszono pierwszą setkę. Drugą listę 100 miejsc skompletowano w 2024. Obecna jest już trzecią. Oznacza to, że wskazano już 300 miejsc o wyjątkowym, geologicznym znaczeniu.
W Polsce znajduje się tylko jedno, ale niezwykle istotne miejsce z listy IUGS, zakwalifikowane do jej pierwszej edycji. Chodzi o najstarsze pewnie datowane ślady tetrapodów na lądzie, pochodzące ze środkowego dewonu i dokumentujące kluczowy etap ewolucji - wyjście kręgowców na ląd. Odkryto je w kamieniołomie Zachełmie w Górach Świętokrzyskich.
Na ilustracji: położenie Western Gneiss Region (źródło: IUGS)
|
